نقطه فرآیند تحقیق علمی انتخاب و تنظیم موضوع تحقیق است.انتخاب موضوع مهم ترین بخش تحقیق علمی است
انتخاب و تنظیم موضـوع تحقیق از آن دست مسایل مهمی است که نیاز به تاکید بیشتر ندارد
منابع و مراجع انتخاب موضوع
به منظور انتخاب موضوع تحقیق می توان از منابع مختلفی استفاده کرد چون :
۱- علاقه فردی
۲- متون جدید
۳- سیاست یا مدیریت
۴- نگرانی های اجتماعی
۵- مسایل همگانی
علاقه و نفع شخصی از چند جهت عامل طرح پروژه تحقیقاتی اند:
1) حصول وظیفه خاص در سازمان
2) جنسیت ، نژاد یا شغل عضو گروه خاص
3) مکان خاص زندگی
مزایا و معایب تمرکز بر علایق
معایب
- تعصــب
- فقدان تــوان محقـق در توجـه واقــع بینـانـه
مزایا
- دانش قبلی
- انگیزه بالا
احتمال دسترسی به افراد و اطلاعات بیشتر
متون جدید
در تحقیقات علمی مطالب و متون موجود شایـع تـرین منبع است . آشکار است اگر متون موجود و مطالـب حاضر ، منبـع اصلی ایـده های عناویـن تحقیقاتی باشند دو عنصر اولیه ی فرآیند تحقیق ، یعنـی انتخاب عنـوان و بررسـی مطالب موجود به نحـو مـؤثـری ترکـیب مـی شـوند .
سیاست یا مدیریت
تصمیمات مربوط به تحقیقات مدیریتی را سازمان ها و صـاحبنظـران دانشگاهـی اتخـاذ مـی کننـد .
تفاوت این دو وضعیت در این نکته نهفتـه است که نتایج تحقیـق در سازمان ها اغلب محرمانه و تلاشی برای کاربرد جامع تـر نمی شود ؛ اما تحقیقات علمـی به طور معمول در اختیار عمـوم گذارده می شوند ، در تحقیقات دانشگاهـی بـه روش شنـاسـی و یافتـه هـای اسـاسـی تحقیـق توجـه مـی کنند .
نگرانی های اجتماعی
دغدغه ها و نگرانی های اجتماعی عناوین تحقیقاتی بسیار گسترده ای را مطرح می کنند.
اغلب چنین تحقیقاتی به صورت تنگاتنگی به مسایل سیـاسـی مـرتبط مـی شـوند.
مسایل همگانی ( عامه پسند )
مسأله ی عامـه پسنـد ممکـن اسـت الهـام بخـش تحقیقاتی درباره ی برداشت ها و باورهای مردم باشد
سایر موارد مطرح در انتخاب موضوع
بیان موضوع تحقیق
دو اصلی که محقق را در تنظیم و بیان علمی موضوع تحقیق یاری می کند
1) توضیح واضح و روشن از آنچه پژوهشگر واقعاُ قصد تعیین آن را دارد
2) تعیین مقیاس محدود حل یک مسأله یا شکل
در اجرای این دو اصل باید نکاتی را رعایت کند از جمله :
- حفظ تناسب میان جنبه های عمومی و خصوصی
- موضوع تحقیق نباید آن قدر جزیی و ناچیز باشد که مورد اغماض قرار گیرد
گوناگونی موضوعات تحقیق
تحقیقات معاصر به علت آن است که فرآیند های پیچیده ای را بررسی می کنند فعالیتی چند وجهی اند .
تحقیقات مدیریتی را می توان در سه بعد تعریف کرد :
الف) قلمرو و بافتی که تحقیقات در آن صورت می گیرد
ب) موضوعی که تحقیق می شود
ج) رویکرد یا روش شناسی پروژه
رویکرد های تحقیقی
رویکرد های تحقیقی عبارتند از :
• تفسیر انتقادی و اثبات گرایانه
• کمی و کیفی
• تجربی و غیر تجربی
• استقرایی و قیاسی
موضوع داده ها به قرار زیر اند :
• داده های اولیه و ثانویه
• داده های مشاهده شده یا گزارش شده ی فردی
• اعتبار ، پایانی و تعمیم پذیری
اشتباهات رایج در تنظیم موضوع تحقیق
اشاره به اشتباهات رایج در تنظیم تحقیق در واقع هشداری به پژوهشگران برای احتراز از آن هاست .
برخی از اشتباهات به قرار زیر اند :
1) جمع آوری اطلاعات بدون داشتن طرح و قصد مشخص
2) هدف تحقیق کلی و مبهم که محقق را ناگزیر به تعبیر و تفسیر ذهنی و کلی از نتایج تحقیق می کند
3) به عهده گرفتن طرح پژوهشی بدون استفاده از تجارب پژوهشی گذشته
4) عدم تشخیص محدودیت های تحقیق
انواع محدودیت ها در تحقیق
1) محدودیـت خـارج از کنتـرل پژوهشگـر ماننـد محدودیت های موجود در انتخاب نمونه و عدم توانـایی کنتـرل متغیـر ها
2) محدودیت کنترل آن در اختیار پژوهشگر است ،
مانند تصمیم درباره تعداد افراد ، انتخاب جنسیت و ...
تعریف و بیا ن مسأله پژوهش
با تعیین موضوع تحقیق، محقق باید با محدود کردن موضوع آن را به مساله پژوهشی تبدیل کند برای این کار موضوع تحقیق را به سوال تبدیل می کند . مساله اصلی تحقیق باید علمی باشد . مساله علمی عبارتست از تحریک ذهنی که نیازمند پاسخی از طریق تحقیق علمی است.
منظور از بیان مساله ، طرح مسایل اجتماعی به زبان علمی است . این امر محدود کردن ، اثبات ضرورت و لزوم انجام بررسی مساله را شامل می شود . بیان رروشن ، دقیق و قابل بررسی مساله شاید مشکل ترین مرحله تحقیق باشد .
مسایل تحقیق ممکن است ”ساختارمند“ یا ”غیرساختارمند“ باشند
نکات مهم در تعریف مسأله پژوهش
طرح مسأله به صورت سؤال
تعریف واژه های به کار رفته
تعیین حدود مسأله مورد مطالعه
بیان و تشریح روابط علّت و معلولی بین متغیرها
سابقه تاریخی موضوع مورد مطالعه
ذکر مطالعات قبلی درباره ی موضوعات تحقیق
ویژگی های مسأله پژوهش وچگونگی بیان آن
مسأله پژوهشی باید روابط بین دو یا چند متغیر را تعریف کند . مسأله طوری مطرح شود که رابطه بین چند متغیر و نوع روابط بین آن ها را بررسی کند .
مسأله پژوهشی باید به صورت سؤالی مطرح شود تا پژوهشگر و سایر افراد درگیر در حل مسأله را به فکر فرو برد .
مسأله پژوهشی باید به طور عملی قابل بررسی و اندازه گیری باشد . مسأله قابل بررسی را، به راحتی می توان به فرضیه ی پژوهشی تبدیل کرد . لذا امکان آزمون درستی یا نادرستی آن بالاست . در طرح مسأله نه تنها باید به وجود روابط بین متغیرها توجه داشت بلکه باید روابط متغیرهای مورد نظر قابل اندازه گیری باشد .
مسأله پژوهشی باید به صورت واضح ، روشن ، محدود و بدون ابهام مطرح شود .
مسأله به گونه ای مطرح شود که برای تمامی افراد درک مشترکی از مسأله ایجاد شود و حوزه محدودی را پوشش دهد . رعایت این ویژگی به اصل تحدید مسأله بر می گردد.
مسأله پژوهش نباید بر قضاوت های اخلاقی ارزشی و فلسفی باشد .
مسأله پژوهش خوب نباید در صدد صدور حکم اخلاقی باشد . هدف سؤال آغازی قضاوت کردن نیست ، بلکه فهمیدن است.
مسأله پژوهش نباید بر پیش بینی کلی متمرکز شود . پژوهشگر بایستی مسایل خود را پیرامون سؤالات مقولاتی تنظیم کند که اکنون وجود دارد نه تحلیل آینده نگر ، چون از قابلیت اعتمـاد کمی برخوردارند و اعتمـاد قابل ملاحظـه ای به آن ها نمی توان کرد .
تدوین فرضیه
فرضیه عبارتی آزمایشی است که رابطه قابل انتظار بین دو یا چند متغیر را به صورت دقیق و روشن بیان می کند
فرضیه را آزمایشی می نامند، زیرا باید صحت آن را از طریق آزمایشی بررسی کرد
فرضیه از طریق روش قیاسـی با استفـاده از نظـریه یا از طـریق روش استقرایی با استفاده از رشته ی مطالعات تحقیقی تدوین می گردد
فرضیه باید دارای ویژگی های زیر باشد :
فرضیه مبهم و گنگ نباشد: واژه ی بکار رفته در فرضیه تعریف و تبیین شده باشد
فرضیه غیر عملی نباشد: تا حد امکان بر مبنای واقعیات قبلی بیان شده باشد
طبقه بندی فرضیه ها
فرضیه پژوهشی جهت دار و بی جهت:
جهت دار : درجهت ارتباط یا تأثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته مشخص و معین است و برای پیش بینی رابطه معینی داشته باشد.
بدون جهت : فرضیه ای که در آن جهت یا روابط مشخص نیست
طبقه بندی فرضیه ها از نظر محتوایی:
فرضیه هایی که بر وجود روابط بین پدیده ها دلالت می کنند . ( فرضیه توصیفی )
فرضیه ای که بر وجود پدیده ها دلالت می کنند ( فرضیه توصیفی )
فرضیه هایی که در صدد بیان علّت وجودی و تکوینی پدیده ها و روابط بین آن ها بر می آیند. (فرضیه علّی یا تعلیلی وگاه تحلیلی )
فرضیه مقایسه ای ،هم بستگی و علّی:
فرضیه مقایسه ای: به دنبال بررسی و مقایسه تفاوت تأثیر دو یا چند متغیر بر یک یا چند متغیر دیگر است .
فرضیه هم بستگی : میزان رابطه رابطه و جهت هم بستکی بین دو یا چند متغیر است .
فرضیه علّی : در صدد کشف و تعیین رابطه ی علّت – معلولی دو یا چند متغیر است .
دسته بندی دیگری از فرضیه ها
1) فرضیه توصیفی در مقایسه با فرضیه استنباطی
فرضیه توصیفی در قالب فرضیه های آماری قابل بیان نیستند، به تعبیری بیان آن ها با فرضیه های آماری بی معناست. فرضیه پژوهشی در صورتی فرضیه آماری محسوب می شود که فرضیه استنباطی باشد.
2) فرضیه های تک متغیره در مقایسه با فرضیه های چند متغیره
در فرضیه یک متغیره فقط یک متغیـر مطـرح شده اما در بیشتر فرضیه ها با با دو متغیـر روبـه روییم، چنیـن فرضیه هایی را دو متغیره می نامند. فرضیه چند متغیره هرچند در ظاهـر دارای دو متغیر است امـا در بیان آمـاری فرضیـه ای معرفی می شود که بپذیریم یک متغیر خود شامل عوامل متعددی است.
3) فرضیه همبستگی در مقایسه با فرضیه تجربی
در فرضیه همبستگـی برای انـدازه گیـری هیچ کنتـرلی نیسـت . فقـط دو متغیـر را بـدون آنکه بر آنها کنتـرلی داشته باشیم مشاهده می کنیم . این فرضیه ها را فرضیه های دو متغیره از نوع همبستگی می خوانیم .
در فرضیه تجربی بر هر دو متغیر کنترل دلریم در چنین فرضیه ای آزمایشگر متغیر گروه را دستکاری می کند .در ای جا متغیر مستقـل ( گروه متمرکز یا غیر متمرکز است ) کـه از نـوع اسمی و متغیر وابسته ( اثر بخشی ) است که به عنوان متغیر ضمنی بیان شده است
4) فرضیه های پژوهشی یا گروه های جور شده در مقابل گروه های مستقل
در این فرضیه با دو گروه آزمون شونده که هـر یـک جـداگـانه و بـه طـور تصـادفـی بـرگـزیـده بـاشنـد در اختیـار نیسـت . بلکـه فقط یک گـروه وجــود دارد کـه در آن هـر آزمودنــی را از لحـاظ یـک متغیـر واحــد ، دو بـار انـدازه گیـری کـرده ایـم .
نقش فرضیه در پژوهش
فرضیه برای پدیده ها ، تببیین آزمایشی پدید می آورد و در صدد تعمیم روابط موجود بین واقعیت هاست .
فرضیه به توصیف رابطه بین متغیرهـا می پردازد ، به عبارت دیگر نشانگر حدس پژوهشگردرباره رابطه بین متغیرهای یک پدیده است.
فرضیه مجموعه فعالیت های اجرایی پژوهش را تعیین می کند.
فرضیه چارچوبی برای گزارش نتایج پژوهش را فراهم می آورد .